محمود در غزنين و مجد الدولهء ديلمى در رى و شاهرخ گوركانى و فرزندش ، بايسنقر در هرات و الغ‌بيگ ، فرزند ديگرش در سمرقند و پيرمحمد بن عمر شيخ بن تيمور گوركانى در فارس و خليل سلطان در تاشكند و شاه عباس صفوى و شاه سلطان حسين صفوى از ديگر كتابخانه‌هاى ارزشمند بوده‌اند . در ميان وزيران نيز افراد بسيارى اقدام به تأسيس كتابخانه كرده‌اند كه برخى از آنها عبارت‌اند از : يحيى برمكى ( م 190 ق ) در بغداد ، محمد بن عبد الملك زيّات ( م 233 ق ) در سامرا كه غير از كتابخانه ، دار الترجمه‌اى نيز داشته است ، قاسم بن عبيد اللّه بن سليمان ( م 291 ق ) ، حبشى بن معزّ الدوله ( م 357 ق ) در بصره كه پانزده هزار جلد كتاب داشته است ، عضد الدولهء ديلمى ( م 372 ق ) كه به گفتهء مقدسى هيچ كتابى تا زمان وى تأليف و تصنيف نشده بود ، مگر اينكه نسخه‌اى از آن در كتابخانهء وى موجود بود ، صاحب بن عبّاد ( م 385 ق ) در رى كه 117 هزار و به گفته‌اى 120 هزار و به قولى 206 هزار جلد كتاب داشته است ، چنان‌كه فهرست كتابخانهء او ده مجلّد بوده و تا زمان ابو الحسن بيهقى نيز وجود داشته است ، ابو الفضل ابن عميد در همين دوره بيش از صد بار كتاب در علوم گوناگون داشته و ابو على ابن مسكويه ، خازن و كتابدار او بوده است ، وزير صلاح الدين ايوبى كتابخانه‌اى تشكيل داده بود كه بيش از صد هزار جلد كتاب داشته ، رشيد الدين فضل اللّه ( م 817 ق ) كتابخانه‌اى داشته كه بيش از شصت هزار جلد كتاب در آن وجود داشته است . « 1 » تأسيس نظاميه‌ها در نيمهء دوم سدهء پنجم هجرى ، دانشگاه‌هايى به عنوان سازمان‌هاى تعليمات عالى توسط خواجه نظام الملك ، وزير آلب ارسلان سلجوقى ، با تأسيس تعدادى از مدارس به نام نظاميه در بغداد و نيشابور و شهرهاى ديگر به اوج كمال رسيد . در نظاميهء بغداد ( تأسيس 459 ق ) - كه يكى از معروف‌ترين آنهاست - ابو اسحاق شيرازى تدريس مىكرد . پس از آن بزرگ‌ترين مقام تدريس در اين مدرسه به غزالى رسيد و از آن پس تأسيس مدارس در جهان اسلام گسترش يافت .

--> ( 1 ) . كاظم مدير شانه‌چى ، همان ، ص 7 - 84 ؛ يوسف العش ، كتابخانه‌هاى عمومى و نيمه عمومى در قرون وسطى : بين النهرين ، سوريه و مصر ، ترجمهء اسد اللّه علوى ، مشهد : بنياد پژوهشهاى اسلامى ، 1372 ؛ على رفيعى ، همان ، ص 4 .